Chuyện nuôi chó Nhật hôm qua

Hai vợ chồng bác hàng xóm gần nhà tôi trước đây, ở ngoại thành Hà Nội, tuy đã về hưu nhưng vẫn cần cù kiếm tiền. Có bao nhiêu tiền tiết kiệm hai bác rút hết đầu tư mở cửa hàng bán lặt vặt, lại mở thêm dịch vụ trò chơi điện tử nên cũng dư dật đồng ra đồng vào. Lúc rỗi việc tôi sang chơi và thỉnh thoảng làm chục phút "điện tử" thư giãn, mắt thỉnh thoảng liếc sang cô con gái út xinh xinh bán hàng. 

Bẵng đi vài tuần, tôi đến chơi thấy không còn cửa hàng và trò chơi điện tử. Thì ra, nhà bác chuyển sang kinh doanh chó Nhật với hy vọng đổi đời. Vậy là tin vui về chuyện nuôi chó Nhật lãi lớn đã về đến làng tôi.

Chó Nhật một thời được ưu ái. Ảnh: Theo Internet

Rất khó khăn, hai bác nhờ được chuyên gia mua cho hai “cô chó”, giá 5 triệu một “cô”, rất xinh, lông trắng muốt, mặt gẫy, đầu rẽ ngôi giữa, đầu bảng lúc bấy giờ. Nhớ lại, lúc đó 5 triệu là một cây vàng và có thể mua mảnh đất 200 mét vuông ven đô với giá khoảng 4-5 cây vàng. Được vài hôm đã có người hỏi mua lại với giá 6,5 triệu một con, nhưng hai bác nhất quyết không bán. Các bác còn hỏi vay tôi thêm cây vàng để mua một “cô” nữa.

Thôi thì, đủ các loại cao lương mỹ vị dành cho các “cô” chó. Chó uống sữa tươi Mộc Châu, xơi trứng vịt lộn, rồi ăn thịt bò xào chín, trong khi gia chủ chỉ ăn rau muống luộc chấm mắm. Lấy giống cho chó đắt hơn cả mua vé máy bay vào Sài Gòn. Thế rồi, hai “cô” đầu có thai. Dân buôn nghe tin lại đến trả giá 10 triệu một con. Nếu bán thì đã lãi gấp hai lần trong vòng mấy tháng. Hai bác tính toán nếu để chúng đẻ con sẽ lãi gấp năm, gấp mười, cầm trăm triệu như chơi.

“Tính cua trong lỗ” thấy lãi quá, tôi cũng phát sốt. Tuy nhiên, vốn tính “ăn non” nên ngày nào sang chơi tôi cũng khuyên bán đi. Cũng một phần do tôi sang tán cô con gái bị chó sủa ầm ỹ, cả làng biết.

Nhưng rồi tin xấu về thị trường chó đang có nguy cơ “cung” cao hơn “cầu” đã đến với làng tôi. Đúng lúc ấy, hai “cô” chó lại sinh hạ cho 8 cún con xinh đẹp như trong mộng, bán cả mớ có thể được hai chục triệu. Hai bác nghe tin chó xuống giá nhờ tôi phóng xe babeta cà tàng lên phố tìm người mua chó. Nhưng ai cũng lắc đầu và khuyên “mang cho đi là vừa, bên Tầu họ không tiêu thụ nữa”.  

Không nói bạn đọc cũng biết kết quả thế nào rồi. Còn tôi, sau đó không dám sang hàng xóm nữa, phần vì ngại, phần vì cô gái út nhìn tôi là lạ như chính thủ phạm gây nạn buôn chó Nhật. Hơn nữa, 11 con chó Nhật đồng thanh sủa lúc tôi bấm chuông.  

Chuyện chứng khoán hôm nay 

Đầu tháng 2/2007, trong chuyến đi công tác ở Jakarta, Indonesia, tôi gặp lại mấy anh bạn Hà Nội. Tay bắt mặt mừng, rủ nhau đi ăn uống. Chọn một chỗ khá sang trọng, các anh ấy bảo: ”Để chúng tớ chiêu đãi Việt kiều “dởm” nhé, vì bọn tớ vừa trúng chứng khoán”. Các anh còn hỏi thăm lương bổng của tôi bên Mỹ. Tôi nói ngắn gọn, ở Mỹ không ai tiết kiệm được, có bao nhiêu lương chuyển vào ngân hàng, sau đó chuyển khoản trả tiền thuê nhà và phần còn lại ra thẳng shopping luôn, chả thấy tờ “xanh” nào vào ví mình. Họ cười khuyên tôi bỏ việc về Hà Nội tham gia chứng khoán, “lãi vô cùng tận” và “say như chơi ma túy”.

Sáng sáng, trong khách sạn, các anh vẫn dậy sớm vào mạng Internet, mặt mũi đăm chiêu, lẩm nhẩm tính toán và thỉnh thoảng lại mỉm cười một mình. Đầu năm ngoái, một anh bỏ vào chứng khoán 200 triệu nay đã là hơn một tỷ. Không ngành kinh doanh nào sánh được.

Tôi đưa tờ báo Asian Times về tin chao đảo của thị trường Thượng Hải, một anh cười bảo: ”Việt Nam mình hay lắm, chứng khoán quốc tế xuống nhưng mình vẫn lên. Cứ mua là thắng”. Nhà nhà chứng khoán, người người cổ phiếu. Ngồi nói chuyện một lúc là quay sang chuyện lên sàn. Không làm ăn gì sao mà tiền đẻ ra lắm thế. Hôm trước mua vào, hôm sau bán ra đã có lãi. Ai cũng thắng, chưa thấy ai thua. Các bà, các cô thi nhau ra chợ chứng khoán, cười nói vui như đi xem biểu diễn ca nhạc.

Nhiều bạn trẻ thử sức trên sàn chứng khoán. Ảnh: Tiền phong

Kể chuyện cho vợ tôi nghe, cô ấy trách mãi: ”Năm ngoái, anh nghe em mua chứng khoán của VP Bank thì lãi to rồi”. Tôi nhớ câu chuyện chó Nhật ngày xưa - không dám kể cho cô ấy nghe một phần vì sợ cô ấy ghen - và kinh nghiệm cho tôi biết rằng, dịch vụ làm ăn nào mà lãi lớn, lan rộng đến các bà bán hàng xén hay về đến làng quê nghĩa là sắp đến hồi kết.

Ông Robert Kiyosaki, chuyên gia kinh tế nổi tiếng chuyên viết các lời khuyên về đầu tư kể, một lần ông đến cửa hàng mua thực phẩm, thấy bà bán hàng khi thanh toán tiền xong, đưa cạc-vi-sít và nói: ”Nếu ông mua nhà hãy gọi điện cho tôi”. Ông hiểu ngay là thị trường bất động sản đang có chiều hướng chững lại và giảm giá. Ông về lập tức viết bài cảnh báo các nhà đầu tư thì bị lên án không thương tiếc. Nhưng chỉ gần tháng sau, dự đoán của ông đã đúng, ông biết: “người không biết gì về bất động sản mà cũng mối lái kinh doanh nhà nghĩa là thị trường đó đang bão hòa”. Điều đó khá đúng với hiện trạng chứng khoán Việt Nam hiện nay.

Đã có nhiều chuyện vui buồn quanh thị trường chứng khoán trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Đương nhiên, kinh doanh có người thắng kẻ thua. Nhưng kinh doanh theo phong trào thì Việt Nam ta mang yếu tố điển hình. Người tham gia không hiểu gì về “điện” cũng cứ làm: ”Họ làm được, mình cũng làm được”. Tâm lý ấy giống như ta đợi đèn đỏ chỗ ngã tư. Không thấy công an đứng gác, một người phóng xe vượt ẩu, y như rằng nhiều người cũng lao theo dù biết thế là sai.

Các bạn tôi chơi chứng khoán nhưng không hiểu gì về chứng khoán, không có thông tin về công ty có cổ phiếu nhưng “có người quen nên biết chính xác khi nào công ty đó lên sàn” hoặc “ông chú em làm ở ủy ban chứng khoán mà”. Theo lời kể, họ trúng liên tục.

Nhưng người dân thường thì sao đây? Họ mua bán cổ phiếu theo tin đồn, không có phân tích hay luận chứng khoa học. Lên lớp học về chứng khoán, không để ý đến các bài giảng – vì thật ra rất khó với các khái niệm trừu tượng về kinh tế, chỉ có học hành nghiêm chỉnh mới có thể hiểu được – họ chỉ hỏi giáo viên: “Hôm nay mua gì thầy ơi?”.

Câu chuyện vui về cổ phiếu sau đây khá điển hình nếu người chơi không biết thông tin hoặc không gặp may: nếu anh mua 1.000$ cổ phiếu của Nortel năm ngoái thì năm nay chỉ còn 49$. Với cổ phiếu của Enron thì giá chỉ còn 16$ và WorldCom từ 1.000$ giá trị nay chỉ còn 5$. Tuy nhiên, nếu bạn mua 1.000$ tiền bia Heineken và uống thỏa thích cả năm và chỉ cần trả đủ vỏ bia, nhà phân phối sẽ thối lại cho bạn 214$. Bạn nên tính uống bia và trả lại vỏ hay đi mua cổ phiếu đây? Lời khuyên chân thành là hãy mua sách, đến lớp học, nghiên cứu kỹ về quy luật thị trường, thông tin về giá trị cổ phiếu và chứng khoán trước khi bắt tay vào mua bán cổ phiếu. Nếu không hiểu lắm nên để tiền đi uống bia tốt hơn.

Câu chuyện buôn chó Nhật của mười lăm năm trước và phương cách dân ta kinh doanh chứng khoán hôm nay, tôi thấy na ná giống nhau. Những người có hiểu biết và đầu tư bài bản, tôi tin họ sẽ thắng nhưng không loại trừ có kẻ thua. Tôi chỉ lo nhất cho những người nghèo, nhất là các bác về hưu hay cán bộ với đồng lương còm cõi. Nếu họ dồn tất cả vốn liếng vào buôn chứng khoán mà không có hiểu biết thì thảm họa sẽ rơi trên đầu. Giống như ngườ i ta vượt đèn đỏ không sao, nhưng mình chỉ cần lấn vạch cũng bị đưa vào đồn công an.

Giờ đây, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những ngày dài ảm đạm, khi bài báo này lên khung chắc cũng đã có nhiều người khóc mếu rồi.

Bây giờ, thỉnh thoảng về làng, tôi rón rén đi qua nhà bác hàng xóm nuôi chó Nhật ngày xưa. Nhớ lại chuyện cũ và cố khuyên bảo vợ mỗi khi nàng nổi cơn đòi buôn cổ phiếu: ”Để anh viết bài báo về chứng khoán, may ra tòa soạn đăng và trả nhuận bút, sẽ tặng em để dành mai nay mua cổ phiếu VietNamNet”…