Giống Bulldog có một lịch sử dài trải qua không ít thăng trầm để có được những đặc điểm khác biệt tạo nên tên tuổi cho của chúng. Những con Bulldog đầu tiên là ở Hy Lạp, La Mã, Trung Quốc và cả Tây Tạng vào thế kỷ 12 nhưng chính British Isles mới là nơi phát triển giống chó này.
Cái tên Bulldog được sử dụng làm đầu tiên vào năm 1631 mặc dù lúc đó người Đức dùng một giống chó mà họ gọi là Bullenbeisser (chó cắn bò đực) trong khi đi săn lợn lòi đực, hươu nai hay gấu trong những năm 1950. Tiến sĩ John Caius, trong cuốn sách De Canibus Britannicis xuất bản năm 1670 đã viết về một loại động vật mà ông cho là “to con, cứng đầu, hăng hái” để chỉ giống chó Bandogge (Bondogge) có khả năng cắn và táp đến tai một con bò đực khi có thời cơ.
Những con Bulldog thời kỳ đầu rất khỏe, cơ bắp “cuồn cuộn” nhưng lại rất nhanh nhẹn được tạo ra từ giống Mastiff, so với chó ngày nay thì chân dài hơn và còn hàm thì giống các giống chó bình thường khác. Những con Bullddog này trở thành “rường cột” của những người làm nghề xẻ thịt vốn phải nuôi nhiều gia súc để xẻ thịt bán. Thời đấy, người ta tin rằng những tảng thịt dai của một con bò đực trưởng thành có thể được làm cho mềm hơn nếu đem một con Bulldog ra dọa dẫm và tấn công con bò đực đấy trước khi lên thớt xẻ thịt.
Vì Bulldog nổi tiếng với tài “nhử bò”, người ta đã nhanh chóng lập ra một trò chơi đặt cược xem một hay một vài con Bulldog sẽ mất bao lâu để hạ gục được một con bò đực. Môn thể thao này chỉ chấp nhận những con lanh lợi, vạm vỡ, can đảm, ngoan cố, có hàm khỏe, có khả năng chống chỏi và chịu đựng đau đớn và đặc biệt là phải chiến đấu đến cùng. Những người hâm mộ môn thể thao thao này đã phát triển thêm một dòng chó mới có nguồn gốc từ giống Mastiff nhưng nhỏ con hơn, giống Bulldog ở Mỹ ngày nay.
Phil Booker, chủ tịch Hội Bulldog của Mỹ và là người có hơn 30 năm kinh nghiệm nuôi Bulldog, cho biết: “Người ta gầy ra những con có phần trước đồ sộ và một thân hình sà dưới thấp để mấy con bò hung hăng không thể móc lấy chúng từ phía dưới.” “Bằng cách này, con chó có thể đến gần mấy con bò và tránh được cặp sừng nguy hiểm của chúng. Với sức mạnh và cấu trúc của xương hàm như vậy, Bulldog có thể ngoặm chặt nếu chộp được con bò.”
Một lợi thế nữa của Bulldog trên đấu trường là có nhiều nếp nhăn trên mặt giúp ngăn không cho máu chảy vào trong mắt và lỗ mũi thụt vào trong cho phép chó vẫn có thể hít thở ngay cả khi áp chặt vào con bò. Do vậy, đặc điểm hình học đặc biệt của cái đầu Bulldog và lỗ mũi được xem là vốn quý của giống chó này. “Người nuôi do đó cứ hướng đến đặc tính này để làm nổi bật được vốn quý này và thậm chí người ta còn phóng đại lên,” Booker cho biết.
Nghị viện Anh đã ra lệnh cấm môn thể thao khủng khiếp này vào năm 1835 mặc dù nó vẫn còn được duy trì thêm một khoảng thời gian rồi cũng phải đến lúc kết thúc. Tuy nhiên, nhiều người nuôi chó vẫn còn ngưỡng mộ những ưu điểm nói trên của Bulldog không muốn nhìn thấy giống chó này biến mất và thế là họ ra tay thực hiện các chương trình tuyển chọn và gầy giống để loại bỏ đặc điểm dữ dội và phát huy tính thân thiện nhưng vẫn giữ lại các ưu điểm khác như dũng cảm, trung thành và cương quyết. Vì các cuộc thi chó ngày càng thu hút sự quan tâm của mọi người nên “sự nghiệp” duy trì giống chó này đã thành công. Trong khoảng thời gian từ năm 1835 đến 1875 khi hội chó Bulldog được thành lập ở Anh (BCI), thì các đặc điểm về hình dáng và tính cách của giống chó giới được xác lập.
Đến Mỹ
Hội chó Bulldog Mỹ (BCA) ra đời vào năm 1890 ở Massachusettes trở thành một trong những hội lâu đời nhất ở nước này. Ban đầu, các thành viên áp dụng tiêu chuẩn Anh do hội BCI phát triển, nhưng sáu năm sau họ đã có một số thay đổi để định rõ các nét tiêu biểu một cách rõ ràng hơn. Ngoại trừ lần sửa đổi mới đây khi không công nhận những con có mũi màu nâu thì tiêu chuẩn mà BCA công bố năm 1896 vẫn còn áp dụng cho đến ngày nay.
Tiêu chuẩn này bao gồm một hệ thống đánh giá đáng chú ý, góp phần giúp một giám khảo biết rõ mức độ quan trong của từng đặc điểm. Khi đánh giá một con Bulldog về mặt hình thể, các giám khảo sẽ sử dụng thang điểm 100. Mỗi một đặc điểm từ đầu đến đuôi sẽ được cho điểm từ hai đến sáu. Ví dụ, một chiếc mũi đúng chuẩn sẽ có điểm tối đa là sáu, còn điểm tối đa cho một cái đuôi đẹp là bốn và nét mặt là hai. Nói tóm lại, một con Bulldog hoàn hảo sẽ được chấm 100 điểm. Không phải tất cả giám khảo đều bám sát thang điểm này trong mọi cuộc thi nhưng đây thực sự là thước đo quan trọng.
“Theo kinh nghiệm của tôi, thang điểm này rất hữu ích,” Booker cho biết. “Một con Bulldog sẽ không bị so sánh với những con khác khi đánh giá mà chỉ dựa vào thang điểm. Hệ thống này có thể được sử dụng để xác định số lượng các phẩm chất ưu việt của mỗi một con chó.” Theo Booker, những con đoạt giải luôn có số điểm khoảng 90, điều này chứng tỏ sự chính xác của thang điểm này.
Kích thước, sự cân đối, tính đối xứng
Theo chuẩn của BCA, một con Bulldog hoàn hảo phải có kích cỡ trung bình, lông mượt, thân hình to lớn và sệ, đầu to nhưng mặt ngắn, vai rộng và chân vững chắc. Hình dáng tổng quát và dáng dấp như vậy sẽ cho thấy con chó đó có sức mạnh, mạnh mẽ và độ ổn định cao. Còn tính khí thì phải điềm đạm, cương quyết, dũng cảm (nhưng không dữ dội, hung dữ) và thái độ thì phải ôn hòa và đáng tôn quý. Nét mặt và hành vi được xem xét khi đánh giá những thuộc tính này.
Tiêu chuẩn này biểu thị một sự hài hòa giữa đặc điểm của những con chó chiến đấu thời xa xưa và những con chó thân thiện hơn và là kết quả gầy dựng của hơn 150 năm. Mickie Brown của hội BCA cho biết những nỗ lực này của những người nuôi chó ngày nay là một thành công tuyệt đối. “Bulldog luôn là là một giống chó bầu bạn của con người, không phải là giống chó chiến đấu. Chúng yêu trẻ con, yêu gia đình và yêu cả các giống chó khác. Tôi có thể nói một điều chân thành rằng tôi sẽ luôn luôn nuôi một con Bulldog trong nhà cho đến khi nào tôi chết đi thì thôi.”
Bulldog có thân hình vững như bàn thạch nhưng không phải là giống chó to. Theo tiêu chuẩn trên, một con Bulldog đực trưởng thành cân nặng khoảng 50 pound (pound = 0,454 kg) trong khi Bulldog cái thì nhẹ hơn khoảng 10 pound.
Brown cũng lưu ý vấn đề về kích thước ở giống chó nay. “Bulldog ngày càng to lớn hơn, nặng hơn khoảng 5 đến 10 pound so với tiêu chuẩn. Một con chó đạt giải của tôi nặng 53 pound nhưng so với những con khác trong cuộc thi thì nó vẫn nhỏ con hơn. Xu hướng hiện nay tại các cuộc thi là càng to càng tốt bất kể có đúng chuẩn hay không. Những con to lớn trông có vẻ ấn tượng hơn và vấn đề chỉ còn tùy thuộc vào vị giám khảo mà thôi.
Đầu to
Đầu của Bulldog là đặc điểm nổi bật nhất nên chiếm những 36 điểm hay khoảng 40% tổng thang điểm. Điều này phần nào cho thấy những ảnh hưởng từ thời xa xưa khi Bulldog còn là “dũng sĩ giác đấu” vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Đầu to, hàm khỏe, răng lớn và tai thì nhỏ gập ra sau để lộ một phần rìa lỗ tai là những đặc tính của các cuộc giao chiến. Ngay cả hàm dưới chìa ra phía trước cũng là một thuận lợi để chó có thể ngậm và giữ chặt. Đầu của Bulldog này nay đã trải qua một quá trình phát triển để thể hiện vẻ duyên dáng giản dị và đặc biệt của chúng cùng với vẻ mặt có chút gì đó cáu kỉnh trông thật đáng yêu. Sự duyên dáng của Bulldog còn tóat lên qua vẻ mặt khắc khổ, hơi xấu và chút ít khôi hài.
Tiêu chuẩn đề cập ở trên mô tả riêng lẻ từng đặc điểm nhưng Booker nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc hài hòa giữa tất các chi tiết trên mặt khi đánh giá đầu của Bulldog. “Mũi là đặc điểm cao điểm nhất. Nhưng bạn nên lùi lại chút xíu và nhìn tổng thể để xem các đặc điểm có hài hòa với nhau hay không. Điều này rất quan trọng,” Booker cho biết.
Tiêu chuẩn này đòi hòi mũi phải càng ngắn càng tốt và lỗ mũi phải rộng, to và đen. Nếu mũi màu gan hay nâu thì xem như “bỏ đi.”
Brenda Newcomb ở hội BCA là người đứng mục thường kỳ trên tạp chí Bulldogger của hội cho rằng người nuôi nên tìm cách làm rộng hơn nữa hai lỗ mũi của Bulldog vì nếu lỗ mũi quá hẹp, chó sẽ gặp rắc rối. “Đôi khi một chú chó không thể hít vào đủ không khí thông qua đường mũi trong khi tập luyện, nên nó phải sử dụng đường miệng,” Newcomb cho biết. “Nếu bạn thấy chú chó con của mình phì bọt ở mũi thì có thể nó bị hẹp khe mũi.”
Mắt – cửa sổ tâm hồn của Bulldog được chấm năm điểm. Mắt phải tròn và đen và càng xa hai tai càng tốt. Nên có tai cụp. Tai phải ở cao phía trên đầu. Đặc điểm này giúp chó, khi bị thương ở tai, sẽ không bị máu chảy vào trong ảnh hưởng đến thính giác.
Nếu bạn chụp hình đầu của một con Bulldog nhìn từ phía trước trông giống như một hình vuông thì hai cái tay phải nằm ở phải góc trên cùng. Vì người nuôi bây giờ luôn theo đúng chuẩn tai cụp nên không còn thấy kiểu tai to và mềm như cách đây 30 năm nữa.
Đầu phải to và chu vi đầu ở phía trước tai ít nhất phải bằng với chiều cao của chó tính từ dưới chân lên vai. Trán phải bằng phẳng (không tròn hay hình vòm), không quá nhô lên hay nhô ra phía trước mặt. Brown ở hội BCA không thích kiểu đầu “trái bóng rổ”.
Còn theo Booker, đầu của giống Bulldog ngày càng lớn vì cả người nuôi và giám khảo các cuộc thi đều có khuynh hướng chọn những con có đầu to hơn. “Rất nhiều giảm khảo chỉ chăm chăm vào cái đầu Bulldog, phớt lớ các yếu tố khác. Booker cũng lưu ý chuyện này có thể khiến cho tiêu chuẩn về độ cao và câng nặng tăng lên vì đầu đã to thì phía sau cũng phải lớn mới cân đối. “Chúng ta cần chú trọng đến yếu tố cân bằng. Bất kỳ con chó nào quá nặng nề cũng đều có nguy cơ về mặt sức khỏe.”
Cũng theo tiêu chuẩn trên, hai bên má của Bulldog phải “tròn trĩnh, hai bên nhô ra xa so với mắt. Phần tính từ miệng lên đến đầu phải rõ ràng, rộng, vuông và cao, tạo thành một đường rãnh giữa hai mắt. Đặc điểm này khiến Bulldog có nếp nhăn trên tránh, cứ như thể đang bận tâm suy nghĩ việc gì đó.
Bulldog cùng với French Bulldog là hai giống chó duy nhất mà AKC cho rằng phải có hàm dưới chìa ra phía trước. Ngoài ra, hàm cũng phải to ngang, rất rộng và vuông.
Cổ, sóng lưng và thân hình
Cổ của Bulldog phải ngắn, dày, sâu và chắc khỏe. Sóng lưng tính từ vai cho đến đằng sau phai ngắn, cao dần về phía thắt lưng, tạo thành hình vòng cung. Tiêu chuẩn về đuôi thì phong phú hơn chút ít. Đuôi có thể thẳng hay ngắn và xoắn. Theo tiêu chuẩn trên, đuôi thẳng phài có hình trụ, thon đều. Còn nếu là đuôi xoắn thì những chỗ xoắn phải rõ ràng, có thể hơi rời rạc hay thậm chí có quá nhiều chỗ xoắn, nhưng đuôi không được dỏng cao hơn phần gốc đuôi.
Theo Brown, người nuôi cũng thích những con cụt đuôi. Trong mấy năm gần đây, loại Bulldog cụt đuôi xuất hiện rất nhiều tại các cuộc thi vì thực ra đuôi chỉ chiếm có bốn điểm mà thôi. Và nếu xuất sắc ở những phần đánh giá khác, chúng vẫn có thể giành được giải. Tuy nhiên, vấn đề ở chỗ những con không có đuôi sẽ có gặp vấn đề về xương song sau này. Đuôi ngắn có nghĩa là bị thiếu một phần xương sống, tức là cấu trúc xương bị thiếu, điều này sẽ ảnh hưởng đến chú chó, Brown cho biết.
Thân hình Bulldog phải tròn và sâu từ phần vai xuống dưới ngực. Mặc dù không phải đơn giản nếu muốn giữ cho Bulldog có thân hình thon thả vừa phải, nhưng bụng của nó phải có nếp nhăn nhưng không được phục phịch.
Nở nang phía trước
Để gây được ấn tượng mạnh về sức lực của mình, vai của Bulldog phải vạm vỡ, rộng và lớn. Chân ngắn, mập khỏe, thẳng, cân xứng hai bên nhưng phải hơi “vòng kiềng.”
Mặc dù Bulldog có chân vòng kiềng nhưng Booker cho rằng điều này là do đặc điểm cơ tạo ra chứ phải do cấu trúc xương. Bàn chân phải thẳng, ngón chẳng hơi xoay ra ngoài, ngón chân đều, múp míp, kích cỡ vừa phải, đốt khủy chân cao, móng chân ngắn.
Đằng sau
Nử sau được xem như là “động cơ” của bất kỳ giống cho nào, còn đối với Bulldog thì phải khỏe, rắn chắc và chân sau thì dài hơn chân trước để có thể nâng thắt lưng lên cao hơn hai. Đặc điểm này giúp chó có thể phóng lên khi cần.
Trường hợp chân sau thấp hơn thì phải chân phải ngắn, thẳng và mạnh; hai đầu gối hơi chĩa ra ngoài còn hai mắt cá chân thì phải ở thế chụm vào bên trong để bàn chân chĩa ra ngoài.
Bóng mượt
Bulldog có thể có nhiều màu lông khác nhau nhưng ngắn, phẳng, mịn. Một bộ lông mượt, bóng mịn là dấu hiệu của một thân thể tráng kiện. Lớp da bên dưới phải mềm và hơi lùng nhùng đặc biệt ở phần đầu, cổ và vai. Sau đây là thứ tự màu lông Bulldog được yêu thích: nâu đốm đỏ; nâu đốm các kiểu còn lại; trắng không đốm; đỏ hay nâu vàng không đốm; màu trắng có đốm lớn. Có đốm trắng ở ngực thì có thể chấp nhận được.
Người ta không thích một con Bulldog đen tuyền, nhưng những con như vậy vẫn được nuôi để gầy giống.
Cuồn cuộn
Một con Bulldog chuẩn phải có dáng đi đủng đỉnh, lắc lư hai bên như một dòng nước tròng trành. Dáng đi của Bulldog vẫn tiếp tục là chủ đề gây tranh cãi vì so với những giống khác thì Bulldog có dáng đi rất đặc biệt. Ngay cả giám khảo các cuộc thi nhiều khi cũng phân vân để xác định được thế nào là một dáng đi đẹp.
Bình Minh
(Theo tạp chí Bulldogs của Mỹ) |