Qua nhieàu naêm, nhöõng con choù ñaõ laøm nhieàu hôn con ngöôøi muoán, nhöõng con choù anh huøng giuùp tìm thaáy nhöõng ngöôøi bò maát tích vaø cöùu maïng sau nhöõng traän lôû tuyeát, nhöõng thaûm hoïa khaùc nhau vaø nhöõng tai naïn ngoaøi bieån.

NHöõNG CON CHOÙ ANH HUØNG

Trong moät soá tình huoáng, söï trung thaønh cuûa nhöõng con choù ñaõ giuùp noù vöôït qua ñöôïc nhöõng giôùi haïn cuûa baûn thaân ñeå cöùu ngöôøi. Vaø vì vaäy, coù nhieàu con choù ñaõ ñi vaøo huyeàn thoaïi.

Togo vaø Balto: nhöõng chuù choù tröôït tuyeát

Thaùng 2 naêm 1925 ôû Alaska, dòch baïch haàu buøng noå vaø ñe doïa seõ lan roäng tôùi Nome, moät thaønh phoá naèm ôû bôø taây xa xoâi cuûa tieåu ban. Vaøo thôøi ñieåm ñoù, khoâng coù chieác maùy bay naøo coù theå bay töø Seatle ñeán Alaska ñeå giao huyeát thanh chöõa beänh. Do ñoù, quyeát ñònh ñöa ra laø seõ söû duïng xe löûa moät phaàn, phaàn coøn laïi laø cuûa nhöõng con choù keùo xe cho quaõng ñöôøng 1 000 km. Leonhard Seppala, ñöôïc xem nhö moät trong nhöõng ngöôøi ñieàu khieån xe choù keùo nhanh nhaát cuûa nöôùc Myõ töø naêm 1920, ñaõ vaøo cuoäc.

Do dòch beänh taêng leân döõ doäi, moät ñoäi choù keùo xe ñaõ vaøo cuoäc ngaøy vaø ñeâm ñeå ñaåy nhanh vieäc ñöa thuoác chöõa trò ñeán nôi. Trong moät traän baõo tuyeát döõ doäi, Seppala bò doàn vaøo trong nhöõng nguy hieåm voâ cuøng. Hai con choù keùo xe cuûa oâng ta, Togo vaø Balto, ñaõ theå hieän söùc chòu ñöïng vaø quyeát taâm phi thöôøng cuûa mình.

Nhôø vaøo nhöõng con choù vaø ngöôøi ñieàu khieån chuùng, huyeát thanh ñieàu trò ñaõ ñeán ñuùng luùc. Huyeát thanh ñöôïc giao chæ trong voøng 127 giôø 30 phuùt, chæ vôùi Seppala vaø nhöõng chuù choù cuûa oâng ta ñaõ vöôït qua quaõng ñöôøng hôn 500 km, moät ñoùng goùp lôùn lao cho söï thaønh coâng tuyeät vôøi naøy.

Keå töø ñoù, Iditarod, moät trong nhöõng cuoäc ñua lôùn nhaát ôû phöông Baéc, ñöôïc toå chöùc moãi naêm ñeå kyû nieäm söï kieän naøy.

Barry: choù cöùu ngöôøi vuøng nuùi Alpes

Saint Bernard ñaõ ñöôïc duøng raát laâu ñôøi trong vieäc giaûi cöùu nhöõng ngöôøi bò maát tích trong caùc vuøng nuùi. Caùc thaày tu cuûa beänh vieän Grand Saint Bernard ôû Thuïy Só ñaõ nuoâi Saint Bernard töø theá kyû thöù 11 vaø töø theá kyû thöù 17 hoï ñaõ huaán luyeän choù ñeå giaûi cöùu ngöôøi trong caùc vuøng nuùi.

Con choù Saint Bernard Barry ñöôïc sinh ra vaøo ñaàu theá kyû thöù 19, ñöôïc xem nhö laø con choù gioûi nhaát ôû beänh vieän. Barry moät mình ñaõ cöùu ñöôïc hôn boán möôi ngöôøi, do ñoù ñaõ trôû thaønh moät huyeàn thoaïi. Moät töôïng ñaøi ñöôïc ñaët ôû vò trí danh döï trong nghóa trang loaøi vaät ôû Paris daønh cho Barry. Moät taám bieån ñaët trong ñoù giaûi thích Barry ñaõ bò gieát bôûi ngöôøi cuoái cuøng maø noù cöùu, anh ta laàm noù vôùi moät con gaáu. Theá nhöng treân thöïc teá, Barry cheát giaø vaøo naêm 1814, vaø cô theå cuûa noù ñöôïc löu giöõ ôû baûo taøng Bern. Theo nhöõng caâu chuyeän truyeàn mieäng, choù giaûi cöùu Saint Bernard ñeo moät caùi thuøng troøn nhoû chöùa röôïu ôû coå. Ñieàu naøy cuõng sai nhö chuyeän Barry bò gieát, vì röôïu coàn coù theå gaây haïi cho nhöõng ngöôøi bò haï thaân nhieät trong vuøng tuyeát phuû.

Rudy: choù cöùu naïn ñoäng ñaát

Ngaøy 11 thaùng 11 naêm 1988, moät traän ñoäng ñaát ño ñöôïc 7,2 ñoä Richter ñaõ laøm chaán ñoäng Armenia. Thieät haïi raát traàm troïng, hai thaønh phoá hoaøn toaøn bò phaù huûy, quoác teá ñöôïc yeâu caàu hoã trôï. Nöôùc Phaùp tham gia baèng caùch göûi UIISC (Ñôn vò cöùu öùng vaø höôùng daãn ngöôøi laâm naïn) ñeán Armenia hai möôi boán giôø sau khi thaûm hoïa xaûy ra. Ñôn vò naøy bao goàm nhöõng ngöôøi tìm kieám, caùc chuù choù cöùu naïn vaø nhöõng ngöôøi huaán luyeän, nhö lính cöùu hoûa haøng ñaàu laø Deguerville vaø con choù cöùu naïn cuûa anh ta Rudy, choù lai taïo giöõa gioáng Siberian Husky vaø German Shepherd ñoä 4 - 5 tuoåi. Thôøi tieát luùc baáy giôø raát xaáu: nhieät ñoä dao ñoäng trong khoaûng -3oC ñeán -4oC ban ngaøy vaø tuoät xuoáng ñeán -20oC vaøo ban ñeâm. Ñoäi nguõ choù cöùu naïn vaø ngöôøi huaán luyeän laøm vieäc thay phieân nhau, lieân tuïc hai möôi boán giôø moät ngaøy trong hai ngaøy ñaàu, sau ñoù saùu ñeán taùm giôø thay ca nhau vôùi ba giôø nghæ ngôi. Daân cö hoã trôï baèng caùch chæ ra nôi naøo coù theå coù naïn nhaân. Vaøo ngaøy thöù tö, moät ngöôøi daân daãn Deguerville vaøo trong moät tröôøng sô caáp, theá nhöng khoâng tìm thaáy moät naïn nhaân soáng soùt naøo. Sau ñoù anh ta ñöôïc ñöa ñeán gaân beân laø moät nhaø maùy giaøy, sau nhieàu giôø tìm kieám, Rudy phaùt hieän moät khu vöïc vaø leân tieáng baùo ñoäng, noù baùo cho ngöôøi huaán luyeän bieát laø noù ñaõ tìm ra naïn nhaân. Sau khi ñoáng ñoå naùt ñöôïc doïn ra, ngöôøi ta tìm thaáy moät phuï nöõ coøn soáng vaø ñöa ra ngoaøi. Baø ta bò keït döôùi ñoáng ñoå naùt maø khoâng coù thöùc aên hay nöôùc uoáng vôùi moät chaân bò thöông raát naëng. Nhôø vaøo söï coá gaéng cuûa caùc baùc syõ, baø ta ñaõ soáng soùt vôùi ñoâi chaân nguyeân veïn vaø hoài phuïc nhanh choùng.

Rudy ñaõ trôû thaønh moät con choù anh huøng, cuõng nhö nhieàu con choù khaùc ñaõ giuùp cöùu ngöôøi bò naïn trong nhöõng ñoáng ñoå naùt cuûa caùc traän ñoäng ñaát taïi Iran vaø Meâhicoâ.

CHOÙ CÖÙU NAÏN TRONG VUØNG BAÊNG TUYEÁT

Coù gì loùng laùnh traùng leä hôn ñænh nuùi tuyeát phuû trong muøa ñoâng, tuyeát traéng döôùi aùnh maët trôøi thu huùt töøng ñoaøn nhöõng ngöôøi leo nuùi vaø tröôït tuyeát ... nhöõng ngöôøi maø ñoâi luùc queân raèng nuùi tuyeát cuõng nguy hieåm. Ngay caû trong nhöõng ñieàu kieän thôøi tieát raát thuaän lôïi, lôû tuyeát cuõng coù khaû naêng xaûy ra. Do ñoù luoân coù söï trôï giuùp cuûa löïc löôïng cöùu öùng bao goàm nhöõng ngöôøi giaûi cöùu vaø tìm kieám, nhöõng chuù choù giaûi cöùu vaø ngöôøi huaán luyeän, nhöõng chuyeân gia veà nuùi tuyeát cung caáp thoâng tin vaø höôùng daãn ngöôøi leo nuùi cuøng moät heä thoáng maùy moùc doø tìm hieän ñaïi.

Choù tìm kieám vaø giaûi cöùu

Phoøng ngöøa laø caùch toát nhaát, nhöng thænh thoaûng tai naïn cuõng khoâng kheå traùnh khoûi. Ñoù laø khi ñoäi giaûi cöùu, bao goàm caû nhöõng chuù choù tìm kieám vaø giaûi cöùu ñöôïc ñöa vaøo cuoäc.

Trong nhöõng vuøng tuyeát lôû, choù seõ duøng kyõ naêng cuûa mình ñeå hoaït ñoäng nhôø vaøo toác ñoä cuûa chuùng, khaû naêng xaùc ñònh vaø treân heát laø khaû naêng ñaùnh hôi ngoaïi haïng cuûa chuùng. Choù tìm kieám trong vuøng tuyeát lôû vôùi söï phoái hôïp cuûa caùc maùy doø saâu vaø maùy xuùc, trong ñoäi tìm kieám, choù luoân laø nhaø tieân phong xoâng xaùo nhaát ngay töø luùc baét ñaàu.

Choù raát quan troïng trong nhöõng luùc nhö theá naøy, lyù do laø söï nhanh nhaïy cuûa noù trong khu vöïc bò tuyeát lôû maø khoù coù ngöôøi naøo laøm ñöôïc, ñieàu quan troïng hôn nöõa laø nhöõng naïn nhaân ñöôïc tìm thaáy laø nhöõng naïn nhaân soáng soùt. Moät con choù coù theå tìm kieám vaø hoaøn thaønh nhieäm vuï treân khoaûng khoâng gian moät hectare chæ trong voøng hai giôø, trong khi cuõng khoaûng khoâng gian ñoù, moät  ñoäi tìm kieám hai möôi ngöôøi phaûi maát ñeán 24 giôø.

Tuyeån choïn choù vaø ngöôøi huaán luyeän

Taïi Phaùp, choù giaûi cöùu laø boä phaän cuûa caùc toå chöùc sau: quaân ñoäi, chính phuû, CRS (Löïc löôïng caûnh saùt an ninh coäng ñoàng), coâng ty tröôït tuyeát vaø caùc toå chöùc tö nhaân. Löïc löôïng quaân ñoäi vaø chính phuû thì chuû yeáu duøng caùc huaán luyeän vieân cuûa quaân ñoäi, nhöõng toå chöùc khaùc söû duïng caùc huaán luyeän vieân daân söï. Caùc huaán luyeän vieân ñeàu quen vôùi nhöõng ñieàu kieän khaéc nghieät treân nhöõng vuøng nuùi tuyeát vaø coù nhöõng kyõ naêng cao caáp coù theå tröôït tuyeát treân moïi ñòa hình.

Hai gioáng choù thöôøng ñöôïc söû duïng nhaát trong nhieäm vuï naøy laø gioáng Malinois Belgian Sheepdog vaø gioáng German Shepherd. Nhöõng ñaëc ñieåm laøm cho chuùng thích hôïp vôùi nhieäm vuï laø kích côõ vaø troïng löôïng ñaùng keå cuûa chuùng, Malinois Belgian Sheepdog vaø German Shepherd khoâng khoù khaên gì khi hoaït ñoäng treân tuyeát, chuùng gaàn nhö laø nhöõng ngöôøi laøm vieäc khoâng bieát meät moûi. Nhöõng con choù ñöôïc choïn döïa treân nhöõng ñaëc tính sinh lyù, nhöõng tính caùch caù nhaân vaø söùc khoûe toång quaùt. Raát thuù vò laø nhöõng chuù choù ñöôïc choïn thích öùng raát toát vôùi moâi tröôøng laøm vieäc, boä loâng döôùi phaùt trieån daøy leân vaø trôû thaønh lôùp giöõ nhieät raát toát, lôùp da chaân trôû neân daøy hôn giuùp choáng laïi caùi laïnh vaø muoái treân nhöõng ñoaïn ñöôøng baêng tuyeát. Chæ coù ñoâi maét choù ñöôïc baûo veä khoûi caùc tia cöïc tím cuûa aùnh saùng maët trôøi, trong suoát thôøi gian huaán luyeän vaø laøm vieäc laâu beân ngoaøi, huaán luyeän vieân phaûi nhoû thuoác nhoû maét ñeå baûo veä.

CHOÙ THEO DAÁU VEÁT

Theo daáu veát laø tìm ra vò trí cuûa moät ngöôøi döïa vaøo nhöõng manh moái khöùu giaùc (daáu chaân, caùc vaät duïng, caùc baèng chöùng). Chìa khoùa cuûa nhieäm vuï naøy laø tìm ra moät ngöôøi hay nhieàu ngöôøi, laø tìm ra vò trí cuûa nhöõng ñoà vaät, vaät lieäu bò maát hay bò daáu, hoaëc ñôn giaûn chæ laø ñöa ra höôùng di chuyeån.

Treân lyù thuyeát, taát caû caùc con choù ñeàu coù ñuû khaû naêng khöùu giaùc ñeå laàn theo daáu veát maø moät ngöôøi ñeå laïi; theá nhöng treân thöïc teá, theo daáu veát laø moät vieäc phöùc taïp ñoøi hoûi nhöõng kyõ naêng ñaëc bieät maø khoâng phaûi con choù naøo cuõng coù ñöôïc, do vaäy choù caàn ñöôïc tuyeån choïn theo nhöõng tieâu chuaån ñaëc bieät.

Choù ñöôïc tuyeån löïa döïa vaøo nhöõng tieâu chuaån sau: naêng löôïng, theå löïc, chòu ñöïng gian khoå, söï taùo baïo, duõng caûm, heä thoáng khöùu giaùc phaùt trieån maïnh meõ, khaû naêng taäp trung cao ñoä, khoâng bò quaáy raày bôûi nhöõng muøi hay moâi tröôøng khoâng coù lieân quan, duõng caûm vaø khoâng bò aûnh höôûng bôûi tieáng suùng.

LAÀN THEO DAÁU VEÁT

Cô theå con ngöôøi phaùt ra nhöõng phaân töû muøi raát nhoû. Choù theo daáu veát seõ phaûi ñoái maët vôùi haøng loaït nhöõng yeáu toá khoù khaên, bao goàm nhöõng muøi laï (cuûa con ngöôøi, suùc vaät), nhöõng muøi hoùa hoïc (muøi da, muøi môõ, muøi quaàn aùo), nhöõng muøi ñaát (caây coái bò xeùo naùt, vi khuaån leân men ôû döôùi ñaát), muøi cuûa moâi tröôøng (goã, ñoàng coû, ...) vaø ñieàu kieän cuûa khí quyeån.

Caùc yeáu toá moâi tröôøng

Nhieät ñoä. Yeáu toá naøy coù hieäu quaû tích cöïc (thôøi tieát laïnh laøm chaäm laïi söï phaùt taùn caùc phaân töû muøi) hoaëc khoâng tích cöïc (nhieät ñoä cao laøm caùc phaân töû muøi phaùt taùn nhanh hôn, maøng nhaày nieâm maïc bò khoâ, choù deã meät).

Gioù. Yeáu toá naøy laøm thay ñoåi höôùng cuûa daáu veát, laøm khoâ maøng nhaày nieâm maïc vaø gaây laãn loän veà muøi khi laøm lan toûa nhöõng muøi khaùc.

Möa. Möa aûnh höôûng coù lôïi hay haïi ñeán daáu veát laø tuøy thuoäc vaøo möa lôùn hay khoâng. Ñoä aåm taêng nheï, nhö söông giaù baûo quaûn ñöôïc daáu veát. Nhöng neáu möa naëng seõ “röûa troâi” taát caû daáu veát vaø laøm giaûm bôùi söï nhay caûm vôùi muøi do nhöõng gioït nöôùc möa bò hít vaøo trong maøng nhaày loã muõi laøm cho khoâng theå doø ra daáu veát.

Ñaát. Baûn chaát cuûa ñaát aûnh höôûng ñeán chaát löôïng cuûa quaù trình laàn theo daáu veát:

- Ñaát cöùng, khoâ (caùt, soûi, ñaù, ñöôøng nhöïa): muøi khoâng dính ñöôïc

- Ñaát xoáp vaø aåm (ñoàng coû, caây buïi thaáp: coù khaû naêng giöõ muøi trong thôøi gian daøi (ñoâi luùc quaù 24 giôø)

- Ñaát troàng troït: chæ giöõ muøi khi thôøi tieát aåm, nhieàu maây vaø maát muøi nhanh choùng khi thôøi tieát khoâ noùng.

Töø tröôøng. Khi thôøi tieát coù baõo gaàn ñöôøng daây ñieän cuõng aûnh höôûng ñeán vieäc theo daáu.

Caùc yeáu toá treân baûn thaân choù

Gioáng. German Sheperd ñöôïc duøng nhieàu nhaát, noåi tieáng vôùi khaû naêng ñaùnh hôi ngoaïi haïng

Giôùi tính. Choù bò roái loaïn khi coù muøi nhöõng con vaät khaùc cuøng loaïi, ñaëc bieät muøi cuûa choù caùi ñang leân gioáng.

Söùc khoûe. Choù chæ coù theå laàn theo daáu veát toát khi coù söùc khoûe toát.

Söï meät moûi. Laàn theo daáu veát laø moät coâng vieäc raát maát naêng löôïng vaø gaây ra nhieàu aûnh höôûng treân heä thaàn kinh. Moät söï huaán luyeän töø töø giuùp laøm chaäm treã sö meät moûi vaø laøm taêng chaát löôïng cuûa coâng vieäc.

Dinh döôõng. Baát kyø söï thieáu huït naøo veà chaát hay veà löôïng thöùc aên cuõng aûnh höôûng ñeán söùc khoûe toång quaùt cuûa choù vaø laøm giaûm khaû naêng ñaùnh hôi.

Caùc yeáu toá cuûa daáu veát

Ñoä daøi. Choù khoâng theå phaùt hieän muøi cuûa moät ngöôøi maø khoâng ñöôïc tham khaûo tröôùc (moät maãu vaät chaúng haïn nhö maåu quaàn aùo coøn muøi töôi), cuõng khoâng phaùt hieän ñöôïc neáu quaõng ñöôøng quaù daøi. Moät daáu chaân khoâng ñuû ñeå choù thieát laäp neân moät muøi, maø noù caàn phaûi laàn theo daáu veát, nhöõng phaân töû nhoû cuûa muøi cô theå phaûi tích tuï laïi theo thôøi gian, vaø nhö vaäy choù môùi xaùc ñònh ñöôïc muøi cuûa ngöôøi caàn theo doõi, tìm kieám.

Thôøi gian. Caùc phaân töû muøi phaùt taùn vaø nhaït daàn ñi trong moâi tröôøng. Theo thôøi gian, ñoä tích luõy cuûa muøi töø töø giaûm laïi cho ñeán khi maát haún.

Ñoaïn ñöôøng. Ñoaïn ñöôøng theo daáu veát cuõng aûnh höôõng ñeán hieäu quaû. Moät ñoaïn ñöôøng ñôn giaûn, thaúng haøng thì laàn theo daáu veát seõ deã daøng hôn moät ñoaïn ñöôøng nhieàu ngoõ ngaùch, quanh co.

CHOÙ CÖÙU NAÏN DÖÔÙI NÖÔÙC

Gioáng ñöôïc tuyeån choïn: Newfoundland

Newfoundland coù nhieàu ñaëc tính giuùp choù noù cöïc kyø thích hôïp cho vieäc cöùu naïn döôùi nöôùc:

- Söùc maïnh: Noù coù theå keùo nhieàu ngöôøi hay taøu thuyeàn naëng ñeán haøng taán

- Söùc chòu ñöïng: Noù coù theå bôi moät khoaûng raát xa, trong nhieàu giôø lieàn

- Ñeà khaùng vôùi caùi laïnh: ñieàu naøy coù nghóa laø noù luoân saün saøng moïi thôøi ñieåm, khoâng gioáng nhö nhöõng thôï laën caàn phaûi chuaån bò naêm phuùt duïng cuï cuûa mình.

- Söï bình tónh: söï bình tónh laï thöôøng cuûa Newfoundland tröôùc taát caû nhöõng tình huoáng seõ laø söï traán an raát lôùn cho caùc naïn nhaân.

- Söï quyeát taâm: Newfoundland khoâng bao giôø töø boû nhieäm vuï.

Tuyeån choïn choù cöùu naïn döôùi nöôùc

Moät con choù cöùu naïn döôùi nöôùc toát caàn phaûi qua huaán luyeän vaø phaûi thích hôïp vôùi coâng vieäc veà caû sinh lyù vaø taâm lyù. Söï thieáu huït baûn naêng veà khaû naêng bôi loäi laø lyù do chính ñeå loaïi boû caùc öùng cöû vieân. Nhöng vaán ñeà thaät söï naëng neà nhaát laø beänh traät khôùp xöông chaäu.

Choù con ñöôïc tuyeån choïn ñeå thaønh nhaân vieân cöùu naïn döôùi nöôùc töông lai döïa treân naêng löïc, söùc maïnh, söï khoûe maïnh cuûa boä xöông. Cha meï cuûa choù con ñöôïc ñöa qua chieáu tia X ñeå xaùc ñònh khaû naêng bò traät khôùp xöông chaäu.